मुळव्याध

मुळव्याध (पाईल्स) म्हणजे गुदद्वाराच्या आत किंवा बाहेर असणाऱ्या रक्तवाहिन्यांना येणारी सूज व ताण होय. याची मुख्य लक्षणे म्हणजे शौचानंतर रक्तस्त्राव होणे, गुदद्वाराजवळ खाज सुटणे, आणि वेदना किंवा सूज जाणवणे. 

मुळव्याधाचे प्रकार

1. अंतर्गत मुळव्याधः गुदद्वाराच्या आतल्या भागात असणारे, जे सहसा दिसत नाहीत पण रक्तस्त्राव करू शकतात.
2. बाह्य मुळव्याधः गुदद्वाराभोवती त्वचेखाली असणारे, ज्यामध्ये वेदना आणि खाज जास्त असते. 

प्रमुख लक्षणे

1. शौचानंतर लाल रंगाचा रक्तस्त्राव होणे.
2. गुदद्वाराजवळ असह्य खाज किंवा जळजळ.
3. शौच करताना किंवा नंतर दुखणे.
4. गुदद्वाराजवळ मांसिभ किंवा ताठ कोंब (गाठी) बाहेर येणे.

होण्याची कारणे

1. जुनाट बद्धकोष्ठता (संडास कडक होणे).
2. शौचास जाताना खूप जोर किंवा ताण देणे.
3. आहारात फायबर (तंतुमय पदार्थ) आणि पाण्याचे प्रमाण कमी असणे.
4. जास्त वेळ एकाच जागेवर बसून राहण्याची सवय.
5. बचाव व घरगुती उपाय

भगंदर

भगंदर (इंग्रजीत Anal Fistula किंवा Fistula-in-ano) म्हणजे गुदद्वाराच्या आतील भाग आणि बाहेरील त्वचा यांच्या दरम्यान तयार होणारी एक लहान, असामान्य नळी किंवा बोगदा. हा आजार प्रामुख्याने गुदद्वारातील ग्रंथींच्या संसर्गामुळे किंवा गळू (फोड) फुटल्यामुळे होतो. 

भगंदरची लक्षणे

1. गुदद्वाराभोवती सतत तीव्र वेदना आणि जळजळ
2. वारंवार फोड येणे आणि त्यातून पू किंवा रक्त बाहेर येणे
3. बसताना किंवा शौचास जाताना त्रास होणे
4. त्या जागेवर सूज येणे आणि दुर्गंधीयुक्त स्त्राव होणे

भगंदरची कारणे

1. जुनाट किंवा न बरा झालेला गळू (फोड)
2. पचनसंस्थेचे आजार जसे की क्रोहन रोग.
3. गुदद्वाराच्या भागाला झालेली दुखापत किंवा पूर्वी झालेली
4. शस्त्रक्रिया 

तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या व्यक्तीला यासंबंधी त्रास होत आहे का? जर तुम्हाला योग्य उपचारांबद्दल किंवा तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या सल्ल्याबद्दल माहिती हवी असेल, तर मला सांगा.

हर्निया

शरीरातील स्नायू कमजोर पडल्यामुळे पोटातील आतड्याचा किंवा चरबीचा भाग त्यातून बाहेर येऊन सूज किंवा गाठ तयार होते, या स्थितीला हर्निया (Hernia) म्हणतात. हा आजार प्रामुख्याने जांघ, नाभी किंवा पोटाच्या भागात होतो.

हर्नियाची लक्षणेः

1. उभे राहताना, खोकताना किंवा ताण पडताना गाठ किंवा फुगवटा दिसणे.
2. झोपल्यावर किंवा ती गाठ हाताने दाबल्यावर आत जाणे.
3. जड वस्तू उचलताना किंवा चालताना पोटात ओढल्यासारखे वाटणे आणि दुखणे. 

हर्नियाचे प्रमुख प्रकारः

1. इनग्विनल हर्निया (Inguinal): हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे, जो विशेषतः पुरुषांमध्ये मांडीच्या सांध्याजवळ होतो.
2. अंबिलिकल हर्निया (Umbilical): हा नाभीजवळ (पोटाच्या बटणाभोवती) फुगवट्याच्या स्वरूपात दिसतो.
3. इन्सिजनल हर्निया (Incisional): आधी झालेल्या कोणत्याही पोटाच्या शस्त्रक्रियेच्या (Surgery) जागी स्नायू कमजोर झाल्यामुळे हा प्रकार होतो. 

पायलोनिडल सायनस

पायलोनिडल सायनस (Pilonidal Sinus) म्हणजे नितंबांच्या मधोमध, प्रामुख्याने पाठीच्या कमान किंवा शेपटीच्या हाडाजवळ (Tailbone) त्वचेखाली तयार होणारी एक छोटी पोकळी, गाठ किंवा बोगदा होय. यात प्रामुख्याने केस, घाण आणि मृत पेशी जमा होतात, ज्यामुळे तिथे जंतुसंसर्ग (Infection), सूज आणि तीव्र वेदना होतात.

कारणे (Causes)

केसांचे : त्वचेमध्ये केस अडकल्याने आणि ते आतल्या बाजूने वाढल्यामुळे संसर्ग होतो.

जास्त वेळ बसणेः तासनतास बसून काम करण्याच्या सवयीमुळे (उदा. वाहन चालवणे) या भागावर दाब येतो आणि घर्षण वाढते.

अयोग्य स्वच्छताः शरीरावर जास्त केस असणे आणि स्वच्छतेचा अभाव.

लक्षणे (Symptoms)

शेपटीच्या हाडाजवळ तीव्र वेदना, विशेषतः बसताना त्रास होणे.

त्वचेवर सूज येणे किंवा लालसरपणा आणि गाठ तयार होणे.

गाठीमधून किंवा छिद्रातून पू (Pus) किंवा रक्त वाहणे आणि दुर्गंधी सुटणे.

त्या ठिकाणच्या त्वचेतून केस बाहेर येताना दिसणे.

उपचार (Treatment)

औषधोपचारः सुरुवातीच्या संसर्गामध्ये प्रतिजैविके (Antibiotics) दिली जातात, परंतु केवळ औषधांनी हा आजार पूर्णपणे बरा होत नाही.

शस्त्रक्रिया (Surgery): हा सायनस पूर्णपणे काढून टाकण्यासाठी लेसर शस्त्रक्रिया (Laser Surgery) किंवा पारंपरिक शस्त्रक्रियेची आवश्यकता असते.

घरी घ्यायची काळजी: वेदना आणि संसर्ग कमी करण्यासाठी कोमट पाण्याच्या शेक (Sitz Bath) चा उपयोग होतो.

तुम्ही याविषयी अधिक माहिती यशश्री हॉस्पिटल कोल्हापूर या ठिकाणी येऊ शकता.

फिशर 

गुदद्वाराच्या आतील त्वचेला किंवा नलिकेला लहान चीर पडणे किंवा कागदासारखी जखम होणे याला फिशर (Anal Fissure) म्हणतात. या स्थितीमध्ये मलमूत्र विसर्जनाच्या वेळी तीव्र वेदना आणि लाल रक्ताचास्त्राव होतो. याविषयी सविस्तर माहिती जाणून घेण्यासाठी तुम्ही यशश्री हॉस्पिटला भेट देऊ शकता.

लक्षणे

1. शौचाच्या वेळी किंवा नंतर तीव्र, कापल्यासारख्या वेदना
2. शौचामध्ये किंवा टॉयलेट पेपरवर ताजे लाल रक्ताचे डाग दिसणे
3. गुदद्वाराभोवती खाज, जळजळ किंवा सूज
4. गुदद्वाराच्या त्वचेवर लहान फोड किंवा मांसाची गाठ तयार होणे

कारणे

1. सततचे कडक पोट व जुनाट बद्धकोष्ठता
2. आहारात फायबर (तंतुमय पदार्थ) आणि पाण्याचे प्रमाण कमी असणे
3. जड किंवा कठीण मल बाहेर पडल्यामुळे बारीक चीर पडणे

अपेंडिक्स उपचार

अपेंडिक्सच्या (अपेंडिसाइटिस) उपचारासाठी मुख्यत्वे शस्त्रक्रिया (Surgery) हाच एकमेव प्रभावी आणि खात्रीशीर पर्याय आहे. यामध्ये सूज आलेला भाग काढून टाकतात.

अपेंडिक्सवरील प्रमुख उपचार पद्धती

अपेन्डेक्टॉमी (Appendectomy): खराब झालेले अपेंडिक्स शरीरातून पूर्णपणे काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया.

लॅपरोस्कोपिक सर्जरी (Laparoscopic Surgery):

पोटाला तीन छोटे चीर देऊन कॅमेरा व उपकरणांच्या साहाय्याने केलेली आधुनिक व सुरक्षित शस्त्रक्रिया.

ओपन सर्जरी (Open Surgery): अपेंडिक्स फुटल्यासकिंवा जंतुसंसर्ग जास्त पसरल्यास पोटावर मोठा चीर देऊन केलेली पारंपरिक शस्त्रक्रिया.

 (Antibiotics): शस्त्रक्रियेपूर्वी किंवा संसर्ग

नियंत्रणात आणण्यासाठी डॉक्टर इन्ट्राव्हेनस (IV) प्रतिजैविक औषधे देतात.

Hospital Service Equipment